Yurt Dışından Yatay Geçişte Devam ve İlgili Ülkede Bulunma Şartı

Yurt dışındaki bir üniversiteden Türkiye’deki örgün bir programa yatay geçiş yapılabilmesi, yalnızca transkriptteki notlara ve ders adlarının benzerliğine bağlı değildir. Kaynak üniversitenin ve programın tanınması, öğrencinin programa kabul biçimi, öğretimin örgün niteliği, öğrenim sırasında ilgili ülkede fiilen bulunulup bulunmadığı, başarı sıralaması ve yabancı dil şartları ayrı ayrı değerlendirilir.

28 Şubat 2026 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik, yurt dışından yatay geçiş dosyalarında iki noktayı açık biçimde düzenledi: Devam zorunluluğu bulunmayan açık veya uzaktan programlardan Türkiye’deki örgün programlara geçiş yapılamaz; başvurucu, öğrenimi süresince ilgili ülkede bulunduğunu resmî kayıtlarla belgelemek zorundadır. Bu hükümler, “üniversite tanınıyorsa yatay geçiş de mümkündür” biçimindeki genel kabulün neden eksik olduğunu göstermektedir.

28 Şubat 2026 değişikliğinin kapsamı

28 Şubat 2026 tarihli ve 33182 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan değişiklikle, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin 14. maddesine iki yeni fıkra eklendi.

İlk hüküm, yurt dışında açık ve uzaktan eğitim gibi devam zorunluluğu bulunmayan öğretim programlarında okuyan öğrencilerin yurt içindeki örgün programlara yatay geçiş başvurusu yapamayacağını düzenliyor. İkinci hüküm ise yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından Türkiye’ye yatay geçiş isteyenlerin öğrenim süresince ilgili ülkede kaldıklarını pasaport, emniyet, e-Devlet veya benzeri resmî belgelerle kanıtlamalarını arıyor.

Değişiklik aynı gün yürürlüğe girdi ve özel bir geçiş hükmü getirmedi. Bununla birlikte zaman bakımından uygulama yalnız yürürlük tarihine bakılarak çözülemez. İlan tarihi, başvurunun tamamlandığı gün, değerlendirme ve ret tarihi aynı dosyada farklı olabilir. Özellikle 28 Şubat 2026’dan önce ilan edilmiş ve başvuruları alınmış bir dönem bakımından yeni koşulların sonradan uygulanması, ilanla bağlılık ve hukuki güvenlik yönünden ayrıca ele alınmalıdır.

Programın adından çok gerçek öğretim biçimi önemlidir

Yeni yasak, program adında “online” veya “uzaktan” ibaresinin bulunmasına değil, devam zorunluluğunun bulunmamasına bağlanmıştır. Bu nedenle programın resmî statüsü ve öğrencinin kayıtlı olduğu dönemde fiilen nasıl yürütüldüğü belirlenmelidir.

Örgün bir programda bazı derslerin çevrim içi araçlarla yapılması, programı kendiliğinden uzaktan öğretime dönüştürmez. Özellikle pandemi döneminde geçici olarak çevrim içi yürütülen dersler ile kuruluşundan itibaren kampüs devamı aramayan programlar aynı hukuki durumda değildir. Buna karşılık diploma üzerinde “örgün” yazması da tek başına yeterli olmayabilir; ders, sınav, laboratuvar ve uygulama süreçlerinin kampüse devam gerektirmediği bir model varsa üniversite programın gerçek niteliğini araştırabilir.

Öğrenci belgesi çoğu zaman yalnızca kayıtlı olunduğunu gösterir. Öğretim biçiminin tartışmalı olduğu dosyada, öğrencinin kayıt yıllarına ait resmî program kataloğu, akademik takvim, devam ve sınav kayıtları, laboratuvar veya klinik çalışma belgeleri ile kaynak üniversitenin yetkili biriminden alınmış açıklayıcı yazı önem kazanır. Bugünkü internet sayfasının çıktısı, birkaç yıl önceki öğretim biçimini her zaman kanıtlamaz.

İlgili ülkede bulunma şartı sabit bir gün sayısı değildir

Yönetmelik, öğrencinin öğrenim süresince ilgili ülkede kaldığını belgelemesini istemekte; fakat yatay geçiş bakımından her yarıyıl için tek ve sabit bir asgari gün sayısı belirlememektedir. Denklik mevzuatındaki yüzde yetmiş veya uygulamada anılan belirli gün hesapları, farklı bir hukuki sürece aittir ve yatay geçiş dosyasına doğrudan taşınamaz.

Üniversite, fiilî bulunmayı programın akademik takvimiyle karşılaştırmalıdır. Yalnızca ülkeye ilk giriş ile son çıkış arasındaki takvim süresini esas almak yanıltıcı olabilir. Ders dönemleri, sınav haftaları, zorunlu stajlar, klinik uygulamalar ve resmî tatiller ayrı değerlendirilmelidir. Öğrencinin yaz tatilinde Türkiye’ye gelmesi ile ders döneminin büyük bölümünde kaynak ülkede bulunmaması aynı sonucu doğurmaz.

Kısa süreli sağlık seyahati, başka ülkede yapılan zorunlu staj, çift vatandaşlık sebebiyle farklı pasaport kullanılması veya elektronik sınır geçişinde damga bulunmaması da kayıtların birlikte okunmasını gerektirir. Ancak bu durumların varlığı kendiliğinden muafiyet sağlamaz. Tarihlerin ve eğitime etkisinin resmî veya doğrulanabilir belgelerle açıklanması gerekir.

İdare, mevzuatta bulunmayan soyut bir gün eşiği oluşturup bütün programlara aynı şekilde uygulayamaz. Buna karşılık başvurucu da yalnız öğrenci belgesini sunarak öğrenim ülkesinde bulunduğunu kanıtlamış sayılmaz. İncelemenin ölçüsü, programın zorunlu akademik faaliyetlerine fiilen katılmanın dosya üzerinden gösterilebilmesidir.

Hangi belgeler birlikte değerlendirilmelidir?

Yönetmelik pasaport, emniyet ve e-Devlet kayıtlarını örnek olarak sayar; “benzeri yerlerden alınan resmî belge” ifadesiyle ispat araçlarını bunlarla sınırlamaz. Pasaportun giriş-çıkış sayfaları ile e-Devlet veya Emniyet Genel Müdürlüğü seyahat kaydı temel belgelerdir. Birden fazla pasaport kullanan ya da çifte vatandaşlığı bulunan öğrencinin bütün seyahat belgelerini dosyaya sunması gerekir.

Yabancı ülkenin sınır veya göç idaresinden alınmış hareket dökümü, öğrenci ikamet izni, üniversitenin kampüs girişleri, devam çizelgeleri, yüz yüze sınav ve uygulama kayıtları resmî ana kayıtları destekleyebilir. Kira sözleşmesi, yurt belgesi, ulaşım kartı veya fatura ise tek başına resmî giriş-çıkış kaydının yerine geçmez; fakat kayıtlardaki bir boşluğu açıklamakta yardımcı olabilir.

Belgeler arasında çelişki varsa başvuru sahibine açıklama ve tamamlama imkânı tanınması gerekir. Eski pasaport kaydının sistemde görünmemesi veya aynı gün iki farklı hareket kaydı bulunması, hiçbir araştırma yapılmadan ret gerekçesi hâline getirilmemelidir. Üniversitenin hangi kaydı esas aldığı ve diğer belgeyi neden yeterli görmediği kararından anlaşılmalıdır.

Tanıma, eşdeğerlik ve başarı sıralaması ayrı aşamalardır

Kaynak yükseköğretim kurumunun ve programın YÖK tarafından tanınması, yurt dışından yatay geçişin ön koşullarındandır; fakat olumlu karar için tek başına yeterli değildir. Başvurulan programla kaynak programın eşdeğerliği üniversite tarafından değerlendirilir. Ders içerikleri, zorunlu derslerin kapsamı, kredi yükü ve program düzeyi bu aşamada önemlidir.

Başarı sıralaması şartı bulunan tıp, diş hekimliği, hukuk, mühendislik, mimarlık, eczacılık ve öğretmenlik gibi programlarda Yönetmeliğin 14. maddesindeki özel hükümler de uygulanır. Öğrencinin yükseköğretime başladığı yıl kaynak üniversitenin YÖK’ün esas aldığı sıralamaların en az üçünde ilk 400 içinde bulunup bulunmadığı; bu şart sağlanmıyorsa adayın kayıt yılı ve ortaöğretim geçmişine göre aranan merkezî sınav koşulları incelenir.

28 Şubat 2026 değişikliği, bazı eski bentleri yürürlükten kaldırdığı için önceki yıllara ait üniversite kılavuzlarının aynen kullanılması doğru değildir. İlan hazırlanırken Yönetmeliğin güncel metni esas alınmalı; öğrencinin vatandaşlığı ve ortaöğretimi nerede tamamladığı ayrıca belirlenmelidir.

Yabancı uyruklu olmak, tanıma, eşdeğerlik, devam ve ülkede bulunma şartlarından genel bir muafiyet doğurmaz. Yönetmeliğin yabancı öğrenciler için getirdiği özel kontenjan veya merkezî sınav istisnaları, başvurunun hangi şartlara tabi olduğunu etkileyebilir; ancak 14. maddenin yeni sekizinci ve dokuzuncu fıkraları vatandaşlık ayrımı yapmadan yurt dışından örgün programa geçiş dosyasını düzenlemektedir.

Not ortalamasındaki 90 şartı hangi başvurulara ilişkindir?

Aynı değişiklikle, açık veya uzaktan öğretimden örgün öğretime geçişte kullanılan genel not ortalaması eşiği 100 üzerinden 80’den 90’a çıkarıldı. Bunun alternatifinde öğrencinin kayıt olduğu yıldaki merkezî yerleştirme puanının geçmek istediği programın o yılki taban puanına eşit veya yüksek olması aranır.

Bu değişiklik, bütün yatay geçiş başvurularında asgari not ortalamasının 90 olduğu anlamına gelmez. Kurumlar arası not ortalamasıyla geçiş, merkezî yerleştirme puanıyla geçiş ve açık veya uzaktan öğretimden örgüne geçiş farklı hukuki yollardır. Önce başvurunun hangi maddeye dayandığı belirlenmelidir.

Dahası, yurt dışındaki devam zorunluluğu bulunmayan açık veya uzaktan programdan Türkiye’deki örgün programa geçiş, 14. maddenin yeni hükmüyle ayrıca yasaklanmıştır. Dolayısıyla böyle bir programdaki öğrencinin not ortalamasının 90’ın üzerinde olması, yurt dışına özgü açık yasağı ortadan kaldırmaz.

Sınıf, yabancı dil ve sıralama hesabı

2026 değişikliğiyle öğrencilerin bulundukları sınıftan daha alt bir sınıfa yatay geçiş başvurusu yapamayacağı da açıkça düzenlendi. Başvurulan sınıf ile ders intibakı sonunda öğrencinin eğitim planında geriye düşmesi aynı şey değildir. Yabancı üniversitede sınıf yerine kredi veya seviye sistemi kullanılıyorsa, öğrencinin bulunduğu aşamanın Türkiye’deki karşılığı gerekçeli biçimde belirlenmelidir.

Tamamen veya kısmen yabancı dille eğitim yapan bir programa geçişte, adayın üniversitenin yabancı dil yeterlik sınavında başarılı olması veya YÖK tarafından tanınan ulusal ya da uluslararası sınavlardan üniversitenin belirlediği düzeyde puanı başvuru sırasında sunması gerekir. Sonradan alınan belgenin kabulü, ilan ve açık yönetmelik hükmü karşısında sınırsız bir tamamlama hakkı olarak görülemez.

Değerlendirme sonuçları, kullanılan puanlara göre sıralanmış biçimde ilan edilmelidir. Şartları taşıyan yeterli aday varsa aynı sayıda asil ve yedek aday belirlenir. Yalnızca isim listesi yayımlanması; not ortalaması, merkezî yerleştirme puanı ve senatonun belirlediği diğer ölçütlerin hesaba nasıl yansıdığını görünmez bırakabilir. Kişisel veriler korunarak denetlenebilir bir puan çizelgesi kurulmalıdır.

Ret kararında incelenecek işlem dosyası

Yurt dışından yatay geçiş başvurusunun reddi çoğu zaman “eksik belge” şeklindeki tek cümleyle açıklanamaz. İlan ve başvuru kılavuzu, elektronik sisteme yüklenen belgelerin listesi, kaynak kurumun tanınma kaydı, programın öğretim biçimi, seyahat hareketleri, transkript, akademik takvim, yabancı dil belgesi, komisyon tutanağı ve puan çizelgesi birlikte görülmelidir.

Ret yazısında programın devam zorunluluğu bulunmadığı mı, ülkede kalışın kanıtlanamadığı mı, eşdeğerliğin kabul edilmediği mi, yoksa adayın sıralamada kontenjan dışında kaldığı mı açık olmalıdır. Bu sebeplerden her biri farklı belge ve farklı hukuki denetim gerektirir. Hazırlık niteliğindeki komisyon görüşü ile ilgili yönetim kurulunun nihai kararı da birbirinden ayrılmalıdır.

İptal davasında süre, kural olarak kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemin usulüne uygun biçimde öğrenilmesi ve tebliği üzerinden hesaplanır. Sonuç listesinin ilanı ile kişiye daha sonra gönderilen gerekçeli yazı arasında fark varsa, somut işlemin hangi tarihte kesinleştiği ayrıca değerlendirilmelidir. Kayıt takviminin kısa olması sebebiyle yürütmenin durdurulması ihtiyacı da uyuşmazlığın zaman çizelgesine göre ele alınır.

Yurt dışından yatay geçiş uyuşmazlığının bir yükseköğretim hukuku avukatı tarafından incelenmesinde yalnız not ortalamasına bakılması yeterli olmaz. Programın öğretim biçimi, giriş-çıkış kayıtlarının akademik takvimle uyumu, başarı sıralaması şartı ve komisyonun puan hesabı birlikte ele alınmalıdır. YÖK işlemlerinde deneyimli bir avukatın dosyaya katkısı, farklı yatay geçiş yollarını birbirine karıştırmadan ret gerekçesinin maddi ve hukuki dayanağını belirleyebilmektir.

Yurt dışında kayıtlı olmak ile yurt dışında örgün eğitim görmek aynı hukuki durumu ifade etmez. Buna karşılık çevrim içi yürütülmüş birkaç ders de örgün programı kendiliğinden geçersiz hâle getirmez. Sağlıklı karar, programın kayıt dönemindeki statüsünün ve öğrencinin fiilî akademik devamının somut belgelerle birlikte incelenmesiyle kurulabilir.