Yükseköğretim kurumlarının işlem ve eylemlerinden doğan maddi ve manevi zararların giderilmesine ilişkin davalar.
Akademik ve idari personelin görev ve mali haklarından öğrencilerin eğitim süreçlerine, mobbing iddialarından üniversite hizmetlerinin yürütülmesine kadar, yükseköğretimdeki idari işlem ve eylemler farklı zarar taleplerine konu olabilir. Bu başlıklar kapsamı sınırlamaz; her uyuşmazlıkta işlemin hukuka aykırılığı ile zararın varlığı ve miktarı ayrı ayrı değerlendirilir. Hangi hakkın, hangi tarihten itibaren ve ne ölçüde kaybedildiği dosyadaki belgeler üzerinden ortaya konulur.
Tekrarlanan baskı, mesleki dışlama, görev dağılımı ve kişilik haklarına yönelik müdahaleler olayların bütünü içinde incelenir. Yazışmalar, başvurular, tanık anlatımları ve kurumun tutumu; zarar ve sorumluluk yönünden birlikte değerlendirilir.
Hukuka aykırı biçimde geciktiği ileri sürülen atama nedeniyle hangi parasal hakkın, hangi dönem için kaybedildiği belirlenir. Atama süreci, varsa mahkeme kararı, bordrolar ve aynı dönemde fiilen elde edilen gelirler birlikte incelenir.
Eksik ödeme, ödenmeme veya geri alma işleminin dayanağı ile dönemsel tutarlar karşılaştırılır. Akademik teşvik, ek ders, harcırah ve diğer mali hakların her biri kendi koşulları ve ödeme kayıtları üzerinden değerlendirilir.
Kayıt, sınav, yatay geçiş veya mezuniyet işleminden kaynaklandığı ileri sürülen eğitim gecikmesi ve ek giderler belgelenir. Talep edilen kaybın yalnız tutarı değil, idari işlem veya eylemle bağlantısı da ortaya konulur.
Atanmama, yeniden atanmama, görev süresinin uzatılmaması, görevden uzaklaştırma veya göreve son verme işlemleri nedeniyle ileri sürülen maaş, ek ödeme ve diğer parasal kayıplar değerlendirilir. İşlemin sonucu, ilgili dönemdeki çalışma ve ödeme kayıtları ile birlikte incelenir.
Maaş, ek ders, akademik teşvik, döner sermaye, harcırah ve diğer ödemelerin eksik yapılması, ödenmemesi veya geri alınması nedeniyle doğan uyuşmazlıklar bu kapsamda ele alınabilir. Talebin dayanağı ve dönemsel ödeme farkları ayrı ayrı belirlenir.
Disiplin cezaları, görevlendirmeler ve idari görevlerden alınma gibi işlemlerin doğurduğu ileri sürülen maddi ve manevi zararlar incelenir. İşlemin hukuka aykırılığı yanında, talep edilen zararın niteliği ve işlemle bağlantısı değerlendirilir.
Kayıt, sınav, intibak, yatay geçiş, mezuniyet ve lisansüstü eğitim işlemleri nedeniyle eğitim süresinin uzadığı veya belgelenebilir bir kayıp doğduğu ileri sürülebilir. Ek giderler ve diğer zarar talepleri, somut belgeler ve idari işlemle bağlantıları üzerinden ele alınır.
Sistematik baskı, mesleki dışlama ve kişilik haklarına yönelik müdahaleler nedeniyle ileri sürülen zararlar; olayların bütünü, kurumun tutumu, yazışmalar ve diğer delillerle değerlendirilir. Manevi tazminat koşulları ile varsa somut maddi kayıp ayrı incelenir.
Tam yargı talepleri yalnızca yazılı idari kararlardan kaynaklanmaz. Üniversite hizmetlerinin yürütülmesi sırasında gerçekleşen eylemler veya ihmaller nedeniyle doğduğu ileri sürülen zararlar da olayın özelliklerine göre incelenir. İdarenin sorumluluğu, zarar ve nedensellik bağı birlikte değerlendirilir.
Ankara 4. İdare Mahkemesinin verdiği kararın istinaf incelemesinde, başvurusu durdurulduktan sonra süreci tamamlayarak başarılı olan adayın unvan tarihi ve parasal kayıpları incelenmiştir. Aynı dönem ve bilim alanında normal süreçte başarılı olan emsal adayların unvan tarihi esas alınmış; o tarihten fiilen unvanın verildiği tarihe kadar alınabilecek unvana bağlı ödemeler ile fiilen elde edilen ödemeler arasındaki farkın tespiti gerektiği açıklanmıştır.
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi, ilk derece mahkemesinin kararını hukuka uygun bulmuş; parasal kaybın hesabına ilişkin bu açıklamayı yaparak idarenin istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir. Karar, her başvuruda başvuru gününden itibaren doçentlik ücreti doğduğu anlamına gelmez; başvurunun sonradan başarıyla tamamlanması, gecikme nedeni, uygun emsal tarihi ve somut ödeme farkı birlikte değerlendirilmiştir.
Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesinin bir istinaf kararında ise denklik işlemi iptal edilmiş olsa da somut gelir kaybının ve manevi tazminat koşullarının ortaya konulamaması nedeniyle tazminat istemlerinin reddi korunmuştur. Bu karar, denklik uyuşmazlıklarında tazminat alınamayacağı anlamına gelmez. Hukuka aykırı denklik işlemi nedeniyle doğan somut maddi zarar ve işlemle zarar arasındaki nedensellik bağı ortaya konulduğunda, idarenin sorumluluk koşulları da mevcutsa maddi tazminata hükmedilebilir.
Bu nedenle tazminat talebinde, hangi gelirin hangi dönem için kaybedildiğinin ve kaybın denklik işleminden nasıl kaynaklandığının belgelerle açıklanması önem taşır. İşlemin iptali ile zararın varlığı ve miktarının ispatı ayrı değerlendirilir. Manevi tazminatın koşulları da ayrıca incelenir.
Geciken unvana ilişkin parasal kayıp hesaplanırken emsal tarih, unvana bağlı olarak alınabilecek ödemeler ve aynı dönemde fiilen elde edilen ödemeler birlikte ele alınır. Talep edilen farkın dayanağı, kurum kayıtları ve ödeme belgeleriyle gösterilir.
Denklik işlemine bağlı gelir kaybında ise kaybın dönemi ve tutarı kadar, bu kaybın denklik işleminden kaynaklandığını gösteren belgeler de önem taşır. Maddi zarar ile manevi tazminatın koşulları ayrı değerlendirilir.
Av. Arb. Şuayp LEVENT