Yurt Dışında Kalış Süresi Nedeniyle Denklik Reddi

Yurt dışında tamam­la­nan bir lisans prog­ra­mı­nın ardından yapılan denklik başvurusu, öğrenim görülen ülkede yeterince kalın­ma­dığı gerek­çe­siyle red­de­di­le­bi­lir. Böyle bir dosyada ilk ince­len­mesi gereken, Yük­se­köğ­re­tim Kurulunun hangi dönem için kaç günlük eksiklik belir­le­diği ve bu hesabı hangi eğitim takvimine dayan­dır­dı­ğı­dır. Dip­lo­ma­nın gerçek olması, üni­ver­si­te­nin tanınması ve derslerin başarıyla tamam­lan­ması baş­vu­ru­nun farklı unsur­la­rı­dır. Kalış süresine ilişkin ince­le­me­nin hukuka uygunluğu ise ayrıca değer­len­di­ri­lir.

Ret kararına karşı etkili bir hukuki itiraz, öğren­ci­nin yurt dışında bulunduğu günleri saymakla kurulamaz. Eğitim süresinin nasıl belir­len­diği, pasaport kayıt­la­rı­nın neyi gös­ter­diği, mua­fi­yet­le­rin hangi dersleri kapsadığı ve başvuruya hangi düzen­le­me­nin uygu­lan­dığı birlikte açık­lan­ma­lı­dır. Hesabın dayanağı yanlışsa, aritmetik işlemin doğru yapılmış olması ret kararını hukuka uygun hâle getirmez.

Yüzde yetmiş hangi süre üzerinden hesaplanır

Yurtdışı Yük­se­köğ­re­tim Dip­lo­ma­ları Tanıma ve Denklik Yönet­me­liği’nin 7. mad­de­si­nin altıncı fık­ra­sı­nın (d) bendi, öğrenim görülen ülkede bulunma süresinde eksiklik tespit edil­me­sini ret nedeni olarak düzenler. Öğrenime devam süresinin belir­len­me­sinde Türkiye’deki ilgili yük­se­köğ­re­tim mevzuatı esas alınır. Güncel metinde süre, her bir eğitim ve öğretim dönemi için yüzde yetmişten az olamaz; eğitim ve öğretim faa­li­yet­leri dışındaki zamanlar hesaba katılmaz.

Bu nedenle dört yıllık bir lisans prog­ra­mında dört takvim yılının tamamını esas alan bir hesap, eğitim faa­li­yet­le­ri­nin sürdüğü dönemleri ken­di­li­ğin­den ortaya koymaz. Güz ve bahar yarı­yıl­la­rı­nın başlangıç ve bitişleri, uygulama takvimi ve varsa öğren­ci­nin katıldığı yaz öğretimi belir­len­me­li­dir. Yurt dışında geçirilen bir tatil dönemi de sırf ülke sınırları içinde kalındığı için eksik ders devamını tamam­la­yan süreye dönüşmez.

Öğren­ci­nin giriş ve çıkış kayıtları ile üni­ver­si­te­nin akademik takvimi aynı zaman çizel­ge­sinde kar­şı­laş­tı­rıl­ma­lı­dır. İdarenin belir­le­diği dönem süresi ile üni­ver­si­te­nin onaylı takvimi arasında fark varsa, bu farkın nedeni araş­tı­rıl­ma­dan yalnızca bir yüzde üzerinden değer­len­dirme yapılamaz. Sınav, staj veya uygulama döneminin hesapta nasıl ele alındığı da ilgili programın özel­lik­le­riyle açık­lan­ma­lı­dır.

Toplam kalış süresine ilişkin eski düzenleme

Kalış süresi uyuş­maz­lık­la­rında kararın verildiği tarihten önceki mevzuatı bilmek önem taşır. 14 Nisan 2020 tarihli deği­şik­likte, belli sayıdaki dönem­lerde bulunan eksik­lik­le­rin, aranan toplam kalış süresi sağ­lan­mışsa dikkate alın­ma­ma­sını öngören bir düzenleme vardı. 12 Ağustos 2023 tarihli deği­şik­lik ise bugünkü dönem esaslı metni getirdi. Eski düzen­le­mede yer alan toplam süreyle telafi imkânı, güncel baş­vu­ru­la­rın tamamı için geçerli bir hak gibi ileri sürülemez.

Danıştay Sekizinci Dai­re­si­nin 22 Eylül 2023 tarihli, E.2020/4516, K.2023/4062 sayılı kararı, 2020 deği­şik­li­ğini mimarlar yönünden inceledi. Daire, mimarlık eği­ti­mi­nin fiilen ve düzenli biçimde izlen­me­sine ilişkin yasal şartı gözeterek, dönemler ara­sın­daki devam eksik­lik­le­ri­nin toplam süre üzerinden gide­ril­me­sine olanak tanıyan deği­şik­liği bu meslek grubu yönünden hukuka aykırı buldu. İptal kararı, İdari Dava Daireleri Kurulunun 14 Mayıs 2025 tarihli, E.2024/740, K.2025/1036 sayılı onama kararıyla kesin­leşti.

Bu karar, bireysel bir denklik baş­vu­ru­su­nun kabulüne ilişkin değildir. Düzen­le­yici işlemin mimarlık eğitimi bakı­mın­dan denet­len­me­sine iliş­kin­dir. Karardan bütün alanlar için aynı hukuki sonucu çıkarmak da, kararı öğrenciye her durumda denklik veril­me­sini gerek­ti­ren bir emsal olarak sunmak da doğru olmaz. Kararın burada taşıdığı değer, eğitimin dönemler içindeki devam­lı­lı­ğı­nın, toplam yurt dışı kalı­şın­dan ayrı olarak ince­len­mesi gerek­ti­ğini gös­ter­me­si­dir.

Somut dosyada kayıt, öğrenim, denklik başvurusu ve ret tarihleri birlikte değer­len­di­ri­lir. Yönet­me­lik­teki geçiş hüküm­le­ri­nin her biri belirli deği­şik­lik­lere iliş­kin­dir. Bir hükmün eski kayıtlara uygu­lan­ma­ma­sın­dan, yönet­me­li­ğin bütün yeni hüküm­le­ri­nin aynı öğrenciyi kapsam dışında bıraktığı sonucu çıkmaz.

Pasaport kaydı ile eğitim kaydı birlikte okunmalı

Yönet­me­li­ğin 4. maddesi, öğrenim sırasında kul­la­nı­lan pasa­port­ları ve giriş çıkış dökümünü başvuru belgeleri arasında sayar. Birden fazla pasaport kul­la­nıl­ması, çifte vatan­daş­lık veya farklı sınır geçiş belgeleri bulunması hâlinde yalnızca tek bir belgenin ince­len­mesi eksik bir görünüm yara­ta­bi­lir. Ayrıca Türkiye’den çıkış tarihi, tek başına öğrenim görülen ülkeye varış tarihini ve orada kesin­ti­siz kalın­dı­ğını gös­ter­me­ye­bi­lir.

Bu kayıt­la­rın karşısına üni­ver­si­te­den alınacak genel bir mezuniyet yazısını koymak çoğu zaman yeterli açık­la­mayı sağlamaz. Uyuş­maz­lık belirli bir yarı­yıl­daki devamla ilgiliyse, o yarıyılın ders ve uygulama kayıtları gerekir. Derslerin hangi tarih­lerde ve hangi yöntemle yürü­tül­düğü, devamın nasıl kayda geçi­ril­diği, sınavlara fiilî katılım ve stajların nerede yapıldığı bel­ge­len­me­li­dir.

Yönet­me­li­ğin 6. maddesi, eğitimin ger­çek­liği ve niteliği konusunda baş­vu­ru­cu­dan, yük­se­köğ­re­tim kuru­mun­dan veya ilgili ülkenin yetkili makam­la­rın­dan bilgi isten­me­sine imkân tanır. Baş­vu­ru­cu­nun sunduğu üni­ver­site kayıtları ile sınır geçişleri arasında açık­la­na­bi­lir bir farklılık varsa, bu bel­ge­le­rin neden yeterli görül­me­diği denet­le­ne­bi­lir biçimde ortaya konul­ma­lı­dır. Bununla birlikte, ders­ler­den başarılı olunması tek başına fiilî devam şartının yerine geti­ril­di­ğini kanıt­la­maz.

Muafiyet ve uzaktan eğitim savunmasının sınırları

Önceden alınmış dersler nedeniyle öğrenim süresinin kısalması, muafiyet karar­la­rı­nın ince­len­me­sini gerek­ti­rir. Türkiye’de tamam­la­nan ön lisans ders­le­ri­nin say­dı­rıl­ması suretiyle yurt dışında lisans tamam­lan­ması bakı­mın­dan yönet­me­lik, Bilim Alanı Danışma Komis­yo­nu­nun Türkiye Yeter­li­lik­ler Çerçevesi ile ilgili program kaza­nım­la­rını dikkate almasını öngörür. Mua­fi­ye­tin hangi derslere ve hangi krediye karşılık geldiği belli olmadan yalnızca kısa öğrenim süre­sin­den hareketle değer­len­dirme yapılması, dosyanın önemli bir kısmını dışarıda bıra­ka­bi­lir.

Muafiyet, öğren­ci­nin fiilen alması gereken dersler bakı­mın­dan devam yüküm­lü­lü­ğünü ortadan kaldırmaz. Buna karşılık, daha önce geçerli biçimde tamam­lan­mış derslerin yeniden alınması gere­ki­yor­muş gibi hesap yapılması da ayrıca tar­tı­şıl­ma­lı­dır. İtirazın dayanağı, muafiyet kararının kendisi ve bu kararın kalan eğitim prog­ra­mına etkisidir.

Örgün programa kayıtlı bir öğren­ci­nin eksik kalışını sonradan “dersleri inter­net­ten takip ettim” açık­la­ma­sıyla gidermesi de ken­di­li­ğin­den mümkün değildir. Uzaktan öğretim yoluyla alınan dip­lo­ma­lar yönet­me­li­ğin 10. mad­de­sinde ayrı koşullara bağ­lan­mış­tır. Programın resmî öğretim türü, ilgili tarih­ler­deki uygulama ve geçiş hükümleri değer­len­di­ril­me­den örgün eğitim ile uzaktan eğitim arasında geçiş yapılamaz. Salgın, savaş veya başka ola­ğa­nüstü neden­lerle öğretim yön­te­mi­nin değiştiği ileri sürü­lü­yorsa, deği­şik­li­ğin yetkili kurum kararları ve ilgili döneme özgü düzen­le­me­lerle bel­ge­len­mesi gerekir.

Seviye tespit sınavı veya ders tamamlama da her ret gerek­çe­si­nin ortak çözümü değildir. Bilgi ve kazanım eksikliği için öngörülen bir uygu­la­ma­nın, kalış süresine ilişkin ayrı bir ret nedenini hangi hukuki dayanakla gide­re­ceği gös­te­ril­me­li­dir.

Benzer denklik kararlarında hangi ayrım yapılıyor?

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dai­re­si­nin 9 Mayıs 2025 tarihli, E.2025/1441, K.2025/1917 sayılı kararında, eczacılık eği­ti­mi­nin örgün veya karma nitelikte yürü­tül­me­sine ilişkin araş­tır­ma­nın yeter­li­liği tar­tı­şıl­mış­tır. Baş­vu­ru­nun gerekli inceleme yapıl­ma­dan red­de­dil­me­sine ilişkin iptal kararı korun­muş­tur. Kararda tar­tı­şı­lan örgün eğitim oranı ile öğrenim görülen ülkede fiziksel olarak bulunma oranı aynı ölçüt değildir. İptal, baş­vu­ru­cuya doğrudan denklik verilmesi anlamına da gelmez.

Aynı Dairenin 6 Mart 2025 tarihli E.2025/732, K.2025/988 ve E.2025/823, K.2025/982 sayılı kararları, önceki öğrenimin say­dı­rıl­dığı hukuk prog­ram­la­rıyla ilgilidir. Derslerin, kre­di­le­rin ve öğretim türünün araş­tı­rıl­ması; eğitim yeter­siz­liği ile doğrudan ret neden­le­ri­nin ayrılması öne çıkmıştır. İlk dosyada kalış süresinin yeter­li­liği uyuş­maz­lık konusu değildir. Bu kararlar, kalış şartının uygu­lan­ma­ya­ca­ğına ilişkin emsal olarak gös­te­ri­le­mez; muafiyet ve eğitim bel­ge­le­ri­nin doğru hukuki neden altında ince­len­me­sini des­tek­le­yen örnek­ler­dir.

Bu üç kararda temyiz yolu açık gös­te­ril­miş­tir. Buradaki değer­len­dirme karar metin­le­ri­nin kap­sa­mıyla sınır­lı­dır; daha sonraki kanun yolu sonucu ayrıca bilin­me­den kesin­leş­miş karar nite­le­mesi yapıl­ma­ma­lı­dır.

Ret kararına karşı dosya nasıl kurulmalı

Ret yazısında hangi yarıyılın eksik olduğu, kabul edilen eğitim süresi, dikkate alınan giriş çıkışlar ve hesaplama yöntemi anla­şı­la­bil­me­li­dir. Bu bilgiler bil­di­rimde bulun­mu­yorsa, dayanak komisyon değer­len­dir­mesi ve hesap cetveli iste­ne­bi­lir. Belgeleri istemekle işlemin kal­dı­rıl­ma­sını istemek farklı baş­vu­ru­lar­dır. Salt bilgi veya belge talebinin dava süresini dur­du­ra­cağı var­sa­yıl­ma­ma­lı­dır.

Bireysel denklik reddine karşı genel dava açma süresi, özel bir düzenleme bulun­ma­dıkça, yazılı bildirimi izleyen günden itibaren altmış gündür. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi kap­sa­mında süresinde yapılan kaldırma, geri alma veya değiş­tirme başvurusu dava süresini durdurur. Ret cevabı yahut otuz günlük cevap­sız­lık üzerine kalan süre işlemeye devam eder; baş­vu­ru­dan önce geçen günler de hesaba katılır.

Mahkemeye sunulacak dosyada, öğren­ci­nin kayıt tari­hin­den mezu­ni­ye­tine kadar yaşa­nan­la­rın kro­no­lo­jisi ile YÖK hesabına yönelik somut itiraz birlikte yer almalıdır. Belirli bir stajın hesaba alın­ma­ması, yanlış pasa­por­tun esas alınması veya eğitim dışındaki günlerin dönem süresine eklenmesi bir­bi­rin­den farklı hukuka aykırılık iddi­a­la­rı­dır. Her iddia kendi bel­ge­siyle açık­lan­ma­lı­dır.

Mesleğe başlama veya bir programa kayıt olma imkânının kay­be­dil­mesi gibi güncel etkiler varsa, yürüt­me­nin dur­du­rul­ması talebinde bu etkilerin de bel­ge­len­mesi gerekir. Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykı­rı­lığı ile telafisi güç veya imkânsız zarar koşul­la­rını birlikte değer­len­di­rir. Ret işleminin iptali ise kararın gerek­çe­sine göre yeni bir değer­len­dirme yapıl­ma­sını gerek­ti­re­bi­lir; başka denklik koşulları henüz ince­len­me­mişse, yalnızca kalış süresi yönünden verilen iptal kararı bütün baş­vu­ru­nun kabul edildiği anlamına gelmez.

Bu uyuş­maz­lık­larda en yararlı çalışma, ret kara­rın­daki hesap ile bel­ge­le­rin ortaya koyduğu eğitim sürecini yan yana getir­mek­tir. Hangi dönemde, hangi belgenin, hangi hukuki nedenle farklı bir değer­len­dirme gerek­tir­diği açıkça gös­te­ril­di­ğinde mah­ke­me­nin denet­le­ye­ceği sorun da belir­gin­le­şir.

Esas incelemesi ile süre yönünden ret birbirinden ayrılmalı

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dai­re­si­nin 18 Şubat 2025 tarihli, E.2025/805, K.2025/666 sayılı kararı, mimarlık denkliği dos­ya­sında süre­sin­den sonra yapılan istinaf baş­vu­ru­suyla ilgilidir. Daire denklik koşul­la­rı­nın esasını karara bağ­la­ma­mış­tır. Bu kararın diploma süresi, sıralama şartı veya ders tamamlama uygu­la­ma­sını esastan onayan bir karar olarak sunulması doğru olmaz. Başvuru takvimi kadar kararın hangi aşamada ve hangi nedenle verildiği de önemlidir.

Denklik reddinin iptali tazminatı otomatik doğurur mu?

Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dai­re­si­nin 14 Mayıs 2025 tarihli, E.2025/1653, K.2025/1953 sayılı kararında, denklik işleminin iptal edilmiş olması maddi ve manevi tazminat istem­le­ri­nin kabulü için yeterli görül­me­miş­tir. Somut gelir kaybının ve manevi zararı gerek­ti­ren koşul­la­rın ortaya konu­la­ma­ması nedeniyle davanın reddi korun­muş­tur. Temyiz yolu açık olan bu karar, iptal gerekçesi ile zarar, illiyet bağı ve ispatın ayrı ayrı değer­len­di­ril­mesi gerek­ti­ğini gösterir.